Wat is AI-geletterdheid en waarom is het belangrijk?

Steeds meer medewerkers krijgen in hun werk met kunstmatige intelligentie te maken. Soms heel bewust, bijvoorbeeld wanneer zij ChatGPT gebruiken. Maar AI kan ook onderdeel zijn van software die medewerkers al dagelijks gebruiken. Daarmee wordt een nieuwe vaardigheid belangrijk: AI-geletterdheid. Maar wat betekent dat precies? Moet iedere medewerker begrijpen hoe een AI-model technisch is opgebouwd? En is een cursus ChatGPT voldoende? AI-geletterdheid gaat veel breder.

Wat betekent AI-geletterdheid?

Eenvoudig gezegd betekent AI-geletterdheid dat mensen voldoende kennis en vaardigheden hebben om bewust met AI om te gaan. Dat betekent niet dat iedere medewerker programmeur of AI-specialist moet worden. Voor veel medewerkers gaat het juist om praktische vragen:

• Wat is AI en wat kan het wel en niet?
• Wanneer is AI nuttig voor mijn werk?
• Welke risico's moet ik herkennen?
• Welke informatie mag ik invoeren?
• Hoe beoordeel ik een antwoord van AI?
• Wanneer moet ik informatie controleren?
• Wanneer moet een mens de uiteindelijke beslissing nemen?

Een AI-geletterde medewerker gebruikt AI dus niet automatisch méér. Hij of zij gebruikt AI vooral bewuster.

AI-geletterdheid bestaat uit meer dan goed kunnen prompten

Wie met ChatGPT werkt, merkt al snel dat een duidelijke opdracht meestal tot een beter resultaat leidt. Goed kunnen prompten is daarom nuttig. Maar iemand die uitstekende prompts kan schrijven en vervolgens ieder antwoord kritiekloos overneemt, is nog niet automatisch AI-geletterd. AI-geletterdheid omvat bijvoorbeeld ook:

• begrijpen dat AI fouten kan maken;
• weten dat een overtuigend antwoord niet automatisch waar is;
• bewust omgaan met privacy en vertrouwelijke informatie;
• mogelijke vooroordelen of eenzijdigheid herkennen;
• weten wanneer menselijke controle noodzakelijk is;
• begrijpen welke afspraken binnen de eigen organisatie gelden.

Het gaat dus om een combinatie van kennis, vaardigheden en kritisch beoordelingsvermogen.

Waarom is AI-geletterdheid belangrijk voor organisaties?

Wanneer medewerkers AI gaan gebruiken zonder gezamenlijke basis, ontstaan gemakkelijk grote verschillen. De ene medewerker controleert ieder antwoord zorgvuldig. Een andere medewerker neemt gegenereerde tekst direct over. De ene collega weet welke gegevens niet in ChatGPT mogen worden geplaatst, terwijl een andere daar nooit over heeft nagedacht. Daarom is AI-geletterdheid niet alleen een individuele vaardigheid. Het is ook een organisatorisch vraagstuk. Een organisatie moet medewerkers duidelijkheid geven over wat verantwoord gebruik betekent.

AI-geletterdheid en de Europese AI-verordening

AI-geletterdheid heeft inmiddels ook een formele plek gekregen in de Europese AI-verordening, vaak aangeduid als de AI Act. Artikel 4 van de AI-verordening is sinds 2 februari 2025 van toepassing. Organisaties die AI-systemen aanbieden of gebruiken, moeten maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen bij medewerkers en andere personen die namens de organisatie met deze systemen werken. Daarbij moet onder andere rekening worden gehouden met:

• de technische kennis van medewerkers;
• hun ervaring;
• opleiding en training;
• de context waarin het AI-systeem wordt gebruikt.

Dat betekent niet dat iedere medewerker hetzelfde kennisniveau moet bereiken. Een medewerker die af en toe ChatGPT gebruikt voor het verbeteren van een tekst heeft bijvoorbeeld andere kennis nodig dan iemand die AI gebruikt in een proces waarin belangrijke beslissingen over mensen worden ondersteund. Toezicht en handhaving rond deze verplichting zijn sinds augustus 2026 van toepassing.

Wat moeten medewerkers dan leren?

Een praktische basis kan uit vier onderdelen bestaan.

1. Begrijpen

Medewerkers hebben een basaal begrip nodig van wat AI is en hoe generatieve AI zoals ChatGPT in grote lijnen werkt. Daarvoor hoeven ze geen technische formules te kennen. Wel moeten ze begrijpen waarom een AI-systeem niet hetzelfde is als een menselijke expert en waarom een antwoord fout kan zijn.

2. Gebruiken

Vervolgens moeten medewerkers leren hoe ze AI effectief inzetten. Denk aan:

• duidelijke opdrachten geven;
• voldoende context meegeven;
• vervolgvragen stellen;
• output verbeteren;
• geschikte toepassingen herkennen.

Bekijk daarvoor ook ons artikel 10 praktische voorbeelden van ChatGPT op het werk.

3. Beoordelen

Misschien wel de belangrijkste vaardigheid is beoordelen. Is het antwoord logisch? Kloppen de feiten? Ontbreekt context? Is de bron betrouwbaar? Past het antwoord bij de situatie? AI kan werk ondersteunen, maar neemt de professionele verantwoordelijkheid van de medewerker niet automatisch over.

4. Verantwoord handelen

Tot slot moeten medewerkers weten welke grenzen gelden. Denk aan privacy, informatiebeveiliging, auteursrecht, interne afspraken en situaties waarin AI wel of juist niet gebruikt mag worden.

Niet iedere medewerker heeft dezelfde training nodig

Een veelgemaakte fout is om AI-geletterdheid te behandelen als één vaste hoeveelheid kennis die iedereen moet beheersen. In werkelijkheid verschilt de behoefte per functie en toepassing. Een communicatiemedewerker gebruikt AI anders dan iemand op HR, finance of de klantenservice. Een leidinggevende heeft mogelijk weer andere verantwoordelijkheden. Begin daarom met de vraag: Welke AI gebruiken onze medewerkers, waarvoor gebruiken zij die en welke kennis hebben zij daarvoor nodig? Daaruit volgt welke begeleiding passend is.

Is één AI-training voldoende?

Een training kan een belangrijk onderdeel zijn van AI-geletterdheid, maar ontwikkeling stopt niet na één trainingsdag. AI-tools veranderen en medewerkers ontdekken nieuwe toepassingen. Organisaties doen er daarom goed aan om AI-geletterdheid als een continu proces te zien. Denk bijvoorbeeld aan:

• een praktische basistraining;
• duidelijke interne richtlijnen;
• periodiek nieuwe voorbeelden delen;
• ervaringen tussen collega's uitwisselen;
• aanvullende training voor specifieke functies;
• afspraken regelmatig actualiseren.

Van experimenteren naar bewust gebruiken

De belangrijkste verandering is uiteindelijk niet dat medewerkers AI gaan gebruiken. Veel medewerkers doen dat al. De stap die organisaties moeten zetten, is van experimenteren met AI naar bewust, kritisch en verantwoord werken met AI. Dat is waar AI-geletterdheid om draait. Lees ook Medewerkers leren werken met AI: zo begin je met ChatGPT in je organisatie.