Kan iedereen leren werken met AI?

"AI is vast iets voor mensen die heel technisch zijn." "Ik ben hier niet handig genoeg voor." "De jongere collega's snappen dit waarschijnlijk veel sneller." Wie trainingen over AI geeft, komt dit soort gedachten regelmatig tegen. De snelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie kan de indruk wekken dat je veel technische kennis nodig hebt om ermee te werken. Voor tools zoals ChatGPT is dat meestal niet het geval. Je hoeft niet te kunnen programmeren en je hoeft niet te begrijpen hoe alle techniek achter een taalmodel precies werkt om er in je dagelijkse werkzaamheden nuttig mee te kunnen werken. Maar dat betekent ook niet dat iedereen automatisch op dezelfde manier met AI leert werken.

Werken met AI is een vaardigheid

De eerste keer dat iemand ChatGPT gebruikt, is het vaak even wennen. Er staat geen ingewikkeld dashboard vol knoppen. Je ziet vooral een plek waar je kunt typen. Juist daardoor lijkt het eenvoudig. Maar goed werken met AI vraagt wel vaardigheden. Je moet bijvoorbeeld leren:

• hoe je een duidelijke opdracht geeft;
• welke context nodig is;
• wanneer je moet doorvragen;
• hoe je een antwoord beoordeelt;
• wanneer een antwoord gecontroleerd moet worden;
• welke informatie je wel en niet kunt invoeren.

Dat zijn vaardigheden die je kunt oefenen.

Je hoeft geen IT-specialist te zijn

Voor veel dagelijkse toepassingen is technische achtergrondkennis niet het belangrijkste. Een HR-medewerker hoeft niet te weten hoe een taalmodel wiskundig is opgebouwd om ChatGPT te gebruiken bij het bedenken van interviewvragen. Een communicatiemedewerker hoeft geen programmeur te zijn om een tekst te laten herschrijven. En een leidinggevende hoeft geen AI-expert te zijn om hulp te vragen bij het structureren van een overleg. Wat vooral belangrijk is, is dat iemand weet wat hij of zij wil bereiken en leert hoe AI daarbij kan ondersteunen. Bekijk ook de 10 praktische voorbeelden van ChatGPT op het werk voor concrete toepassingen.

Ervaring met het werk kan juist een voordeel zijn

Goed werken met AI gaat niet alleen over de tool. Je moet ook kunnen beoordelen of het antwoord bruikbaar is. En daarvoor is vakkennis belangrijk. Een ervaren medewerker herkent vaak sneller wanneer een voorgestelde tekst niet past bij een klant, wanneer een advies te algemeen is of wanneer belangrijke context ontbreekt. Jarenlange werkervaring wordt door AI dus niet waardeloos. Integendeel: die ervaring kan juist helpen om AI-output kritisch te beoordelen en te verbeteren.

Niet iedereen begint met hetzelfde vertrouwen

Waar medewerkers wel in verschillen, is hun startpunt. De ene persoon probeert zonder aarzelen allerlei functies uit. Een ander wil eerst begrijpen wat er gebeurt voordat hij iets invoert. Sommige medewerkers hebben al veel over AI gelezen. Anderen horen tijdens een training voor het eerst wat een prompt is. Dat betekent dat een organisatie niet moet verwachten dat iedereen na één uitleg op hetzelfde niveau zit. Geef medewerkers ruimte om op hun eigen startniveau te oefenen.

Leeftijd zegt weinig over wat iemand kan leren

AI wordt vaak gekoppeld aan jonge, digitaal vaardige gebruikers. Maar het vermogen om met ChatGPT te leren werken hangt niet simpelweg af van leeftijd. Motivatie, uitleg, herkenbare voorbeelden en de mogelijkheid om te oefenen zijn minstens zo belangrijk. Een training waarin vooral technische termen worden gebruikt, kan onnodig afstand creëren. Een oefening waarbij iemand direct een herkenbare taak uit zijn eigen werk uitvoert, maakt AI juist concreet. Dat geldt voor medewerkers van iedere leeftijd.

Begin eenvoudig

Je hoeft niet direct complexe prompts te schrijven. Begin bijvoorbeeld met een e-mail die je zelf al hebt geschreven. Plak de tekst alleen als dit volgens de regels van jouw organisatie is toegestaan en vraag: "Kun je deze tekst duidelijker en korter maken zonder dat de boodschap verandert?" Bekijk vervolgens wat er gebeurt. Wat is beter geworden? Wat juist niet? Welke instructie zou je de volgende keer extra kunnen geven? Zo leer je stap voor stap hoe de interactie werkt.

Fouten maken hoort bij het leerproces

Medewerkers hoeven niet bang te zijn om een 'verkeerde prompt' te schrijven. Een minder goede opdracht leidt meestal simpelweg tot een minder bruikbaar antwoord. Dat is juist leerzaam. Je kunt de opdracht aanpassen, meer context geven of uitleggen wat je niet goed vindt aan het resultaat. Zo wordt werken met ChatGPT steeds minder een trucje en steeds meer een gesprek waarin je richting geeft.

Maar kan dan echt iedereen met AI werken?

Niet iedere medewerker hoeft AI voor dezelfde taken of even intensief te gebruiken. Voor sommige functies zijn er veel logische toepassingen. Voor andere functies veel minder. Ook zullen sommige medewerkers sneller vaardig worden dan anderen. De belangrijkste vraag is daarom niet: "Kan iedereen AI-expert worden?" Dat hoeft helemaal niet. Een nuttigere vraag is: Kan een medewerker voldoende begrijpen hoe AI werkt om er binnen zijn of haar eigen werkzaamheden bewust en verantwoord mee om te gaan? Voor veel medewerkers is die basis goed aan te leren wanneer de uitleg praktisch is en aansluit op het eigen werk. Dat is ook waarom AI-geletterdheid breder is dan alleen technische kennis.

Een goede AI-training verlaagt de drempel

Een effectieve training begint daarom niet met ingewikkelde theorie. Begin met herkenning. Wat doet iemand op een normale werkdag? Welke taken kosten tijd? Waar moet veel informatie worden verwerkt? Waar wordt geschreven, voorbereid of gebrainstormd? Vanuit die werkzaamheden kun je laten zien waar AI bruikbaar kan zijn. Medewerkers ervaren dan zelf wat er gebeurt. Dat maakt AI minder abstract en verlaagt de drempel om er verder mee te oefenen.

Van onzekerheid naar nieuwsgierigheid

Niet iedere medewerker hoeft enthousiast te zijn over AI. Kritische vragen zijn juist waardevol. Het doel is niet medewerkers ervan te overtuigen dat ze voor alles AI moeten gebruiken. Het doel is dat ze voldoende kennis en ervaring krijgen om zelf te kunnen beoordelen waar AI hen helpt, waar de beperkingen liggen en wanneer ze het beter niet kunnen gebruiken. Dat is een veel sterkere basis dan simpelweg zeggen dat iedereen 'iets met AI moet'.